Upphaf spunaævintýris

Um þessar mundir eru tíu ár liðin frá því að vikulegar spunasýningar Improv Ísland hófust í Þjóðleikhúskjallaranum. Af því tilefni skrifaði ég nokkrar greinar um spuna og hvernig spunasenan á Íslandi varð til.

Fyrsta greinin fjallar um það þegar ég kynntist improv í New York og var næstum of hrokafull til að skrá mig á spunanámskeið.

---

Mín fyrsta reynsla af spuna átti sér stað rétt fyrir aldamót, í pínulitla íþróttahúsinu bak við gamla

skólann í MR, á leiklistarnámskeiði sem var haldið af elsta leikfélagi landsins, Herranótt.

Benedikt Erlingsson kenndi okkur leikhússport eða stuttspuna (e. short-form improv). Minningin af þessari fyrstu spunareynslu er eins og ég hafi orðið fyrir einhvers konar trúarlegri upplifun.

Spuninn var svo spennandi og mér fannst svo gaman að ég fann titring í öllum frumum líkamans. Einhvers konar töfrar höfðu átt sér stað sem ég gat ekki útskýrt fyrr en miklu seinna: ég hafði komist aftur í snertingu við leikgleði sem ég hafði ekki fundið síðan ég var krakki.

Seinna, í leiklistarskólanum og á æfingum fyrir uppfærslur sem ég tók þátt í þegar ég vann sem

leikkona, átti ég oft eftir að taka þátt í einhvers konar spuna. Þá var ég í essinu mínu og naut mín

í botn. Þegar það var spuni, fór ég á flug og gleymdi mér í sköpun og gleði.

Vinkona mín, sem hafði búið í New York í nokkur ár, kíkti í heimsókn þegar við vorum nýbúin að

koma okkur fyrir í stúdentaíbúðinni sem Columbia-háskólinn hafði úthlutað okkur á 116. stræti. Íbúðin var við hliðina á háskólasvæðinu í Harlem, í aðeins nokkurra mínútna göngufjarlægð frá Central Park.

Þetta var haustið 2012. Barnsfaðir minn var í mastersnámi í kvikmyndagerð og ég var heimavinnandi með tveggja ára son okkar, en við áttum ekki efni á að setja hann á leikskóla á Manhattan. Ég sagði vinkonu minni að ég væri að leita mér að einhverju sniðugu að gera þegar frænka mín kæmi til okkar sem „au-pair“ eftir áramót og ég fengi meiri tíma fyrir sjálfa mig.  

„Af hverju ferðu ekki í improv í UCB! Það er pottþétt eitthvað fyrir þig“ sagði hún

umhugsunarlaust. Ég hafði starfað sem leikkona í áratug eftir útskrift úr leiklistardeild LHÍ og vissi að improv þýddi spuni en ég hafði annars ekki hugmynd um hvað hún var að tala.

Þegar ég svo gúgglaði UCB, sem stendur fyrir Upright Citizens Brigade, sá ég að Amy Poehler, sem

margir þekkja úr Saturday Night Live sketsaþáttunum og Parks and Recreation, var ein af

stofnendunum, sem vakti athygli mína. UCB rak tvö leikhús á Manhattan sem voru með sýningar öll kvöld vikunnar og ókeypis sýningar á sunnudögum. Þar var einnig boðið upp á fjölda spuna- og sketsanámskeiða.

Á vefsíðu UCB var sérstaklega tekið fram að allir þyrftu að skrá sig fyrst á byrjendanámskeið, óháð fyrri reynslu eða menntun. Ég gat ekki skilið af hverju ég, með mína menntun og reynslu, ætti að fara á sama námskeið og einhverjir algjörir byrjendur. Ég henti tillögu vinkonu minnar hiklaust út af borðinu og var satt best að segja meira að segja hálf móðguð að hún hafi stungið upp á þessu yfirhöfuð. Hrokinn sem stýrði viðbrögðum mínum á þessum tíma var algjörlega ómeðvitaður. Menntahrokann hafði ég líklega tileinkað mér frá bransanum heima. Ég hafnaði því sem ég taldi fyrir neðan mína virðingu, en það var í rauninni gullið tækifæri, og akkúrat það sem ég var að leita að. Hroki og lágt sjálfsálit virðast andstæður, en rót hvoru tveggja er ótti. Mér var sýnd hurðin að ævintýrinu, en ég hafði ekki hugrekki til að segja „já og…“ og opna hana.

Frænka mín kom til okkar sem „au-pair“ eftir áramót, þá nýorðin stúdent úr menntaskóla. Þá var

meira en hálft ár liðið frá því við fluttum út. Ég hafði verið viss um að ég myndi finna eitthvað í New York sem myndi veita mér innblástur, stækka mig og opna nýjar dyr, en nú var ég farin að efast. Ég gat tekið að mér hlutverk sem samnemendur barnsföður míns buðu mér í skólaverkefnum, stuttmyndum og æfingum í tímum. Þannig fannst mér ég fá brot af þeirri menntun sem þau voru að fá, en ég vildi meira. Ég var farin að efast um innsæið, sem ég hafði heyrt svo skýrt segja „Já og!“ þegar hugmyndin um að flytja út kom fyrst upp.

Mig langaði að gera eitthvað til að skemmta frænku minni, en við áttum ekki efni á miklu. Ég sótti um að vera meðal áhorfenda á upptökum spjallþátta Jimmy Fallon og David Letterman, sem kostaði ekkert. Þar var Tina Fey einn af gestunum, en þá vissi ég ekki að hennar grunnur væri einmitt úr improv. Þegar ég skoðaði miðaverð á Broadway leiksýningar svimaði mig, en þá mundi ég allt í einu eftir

ókeypis spunasýningunum á sunnudögum, sem ég hafði séð þegar ég skoðaði heimasíðu UCB

um haustið.

Þegar ég fletti síðunni aftur upp sá ég að það var ekki hægt að panta miða fyrirfram, en það var mælt með því að mæta snemma til að ná örugglega sætum. Við frænkurnar tókum neðanjarðarlestina frá Harlem til Chelsea og vorum mættar vel fyrir auglýstan sýningartíma að UCB leikhúsinu þar sem blasti við okkur löng röð af fólki sem náði út alla götuna.

Kuldinn í New York var ólíkur því sem ég var vön á Íslandi. Rakinn gerði það að verkum að manni

var kalt inn að beini. Við frænkurnar vorum vel klæddar en höfðum ekki gert ráð fyrir því að við þyrftum að bíða úti í nístandi febrúar-kulda í yfir klukkutíma til að fá miða. Eftir hálftíma í röðinni voru fingur og tær farnar að dofna. Mér sýndist frænka mín vera komin með fjólubláar varir og ég spurði hana hvort við ættum ekki bara að fara heim. Ég gat ekki lofað því að sýningin væri þess virði. Hvort sem svar hennar stafaði af meðvirkni eða kurteisi er ég henni þakklát í dag að við ákváðum að láta okkur hafa það að bíða. Loks komumst við inn í hlýjuna í anddyrinu, þar sem tröppur leiddu okkur niður í kjallara þar

sem tónlist og kliður tóku á móti okkur og þakklátar fengum við ókeypis miða í formi stimpla á

handarbökin.

Um leið og ljósin í salnum voru slökkt lækkaði tónlistin. Rödd í hátalarakerfi bauð áhorfendur

velkomna á sýninguna sem kallaðist „Asssscat“ og áhorfendur fögnuðu með miklum látum þegar

spunaleikararnir voru kynntir inn á sviðið.

Eftir stutt afslappað og skemmtilegt spjall sín á milli og við áhorfendur útskýrðu spunaleikararnir að það sem þau væru að fara að gera væri spuni. Þau tóku fram að ekkert væri fyrirfram ákveðið, allt sem áhorfendur væru að fara að sjá yrði búið til á staðnum og yrði aldrei endurtekið. Það eina sem þau þyrftu til að byrja var eitt orð frá áhorfendum. Önnur hvor manneskja í áhorfendaskaranum kepptist við að kalla orð, og spunaleikararnir völdu það sem þau sögðust hafa heyrt fyrst.

Ég man ekki hvaða orð var innblástur að þessari sýningu, en á þeim ótal spunasýningum sem ég

hef síðan horft á eða tekið þátt í, er merkilegt hversu oft orðið „banani“ og „ananas“ heyrist

kallað. Það er engin leið að vita af hverju það virðist líklegast að áhorfendur kalli upp heiti á matvælum. Kannski eru þeir einfaldlega svangir. En þess vegna er algengt að spunaleikarar taki það sérstaklega fram, og biðji þá um „orð, sem er ekki matur.“

Á sýningunni léku spunaleikararnir senur sem gerðust út um allan heim og hoppuðu á milli ólíkra

karaktera, allt án þess að nota leikmynd, leikmuni, búninga, ljósaskipti eða hljóðmynd. Ég gapti

af aðdáun og grenjaði af hlátri. Ég skildi ekki hvernig galdrarnir sem ég sá gerast á sviðinu gátu

orðið til, án þess að neitt hafi verið ákveðið fyrirfram. Þetta var ólíkt öllu sem ég hafði séð áður.

Mér er sérstaklega minnisstæð sena, sem átti sér stað í skemmtigarð þar sem spunaleikararnir Shannon O´Neill og Anthony Atamanuik fóru í hvert tryllitækið og rússíbanann á fætur öðrum. Frænka mín skemmti sér vel, en ég var algjörlega uppnumin og gat ekki beðið eftir að skrá mig á spunanámskeið. Ég var ólm í að læra þetta ótrúlega listform, sem ég fékk seinna að vita að kallaðist „long-form improv“, sem ég hafði fram að þessari stundu aldrei séð áður, og ekki haft hugmynd um að væri yfir höfuð til.

Þegar við komum heim skráði ég mig strax á byrjendanámskeið, Improv 101 í UCB, hálfu ári eftir

að vinkona mín benti mér fyrst á að skrá mig á spunanámskeið. Ég hef margoft fengið hroll þegar ég hugsa til baka, um hversu mjóu það munaði að ég hefði misst af því að fá improv inn í líf mitt og í kjölfarið byggt upp spunasenu á Íslandi.